Zdravstvena delatnost

Služba za za lečenje i ispitivanje oboljenja žljezda s unutrašnjim lučenjem (Služba za endokrinologiju) obezbeđuje ispitivanje, lečenje i praćenje novorođenčadi, dece svih uzrasta, kao i adolescenata do navršenih 18 godina sa svim vrstama endokrinih oboljenja i poremećaja somatskog rastenja i razvoja. Ova delatnost se odvija kroz rad stacionarnog odeljenja i specijalističko-konsultativnih ordinacija. U saradnji sa Republičkim centrom za planiranje porodice Instituta služba redovno održava ginekološko-endokrinološki konzilijum na kome se rešavaju složeniji problemi kod devojaka s poremećajima reproduktivnog zdravlja.
U strukturi morbiditeta na prvom mestu po učestalosti nalazi se dijabetes melitus tipa 1, zatim poremećaji rasta, hipotalamusno-hipofizni poremećaji, oboljenja štitaste žljezde i poremećaji funkcije polnih žljezda. Znatno manja učestalost imaju sledeći poremećaji: hipoglikemija, poremećaji funkcije nadbubrežnih žlezda, poremećaji polne diferencijacije, gojaznost, hirzutizam i različiti genetski sindromi (Tabela 1).

Bolest/poremećaj	Broj
1. Poremećaji prometa ugljenih hidrata      a. Diabetes mellitus (novootkriveni dijabetes 75 dece)      b. Hypoglycaemia      c. Poremećaj tolerancije na glikozu, tranzitorna hiperglikemija, specifični tipovi      dijabetesa (MODY, dijabetes melitus novorođenčeta)	206 8 11
2. Poremećaji štitaste žljezde      a. Hypothyreosis (kongenitalna i stečena)      b. Hyperthyreosis      c. Struma, thyroiditis	22 10 4
3. Poremećaji funkcije hipofize      a. Hypopituitarismus      b. Diabetes insipidus, Polydipsia      c. Pubertas praecox (pravi, lažni i parcijalni oblici)	34 7 26
4. Poremećaji nadbubrežnih žljezda      a. Hyperplasia glandulae suprarenalis congenita i drugi kongenitalni poremećaji      b. M. Addisoni, polyendocrinopathia, Cushingov sy. i drugi poremećaji	11 10
5. Poremećaji funkcije polnih žljezda      a. Hypogonadismus      b. Sy. Turneri      c. Hermaphroditismus	19 17 4
6. Nizak rast	91
7. Gojaznost	18
8. Hirsutismus	3
9. Sindromi	6
10. Ispitivanje endokrinih funkcija i ostali poremećaji	13
Ukupno	520

Spisak standardnih dijagnostičkih procedura i usluga

   I – Dijabetes melitus, poremećaj tolerancije na glikozu, hiperglikemija nejasnog uzroka

     •  Glikemija, elektrolitni i acidobazni status u krvi i urinu, dnevni profil glikemije, oralni test      opterećenja glikozom sa ili bez određivanja insulinemije,
     •  početna edukacija dece i roditelja s novootkrivenim dijabetesom melitusom, psihološka      podrška, saveti nutricioniste i dijetetičara
     •  edukacija pri promeni režima insulinske terapije (primena insulinskog pena, intenzivnija      insulinska terapija),
     •  procena aktuelne metaboličke kontrole (glikemija, kvantitativno merenje izlučivanja      glikoze urinom, HbA1c, lipidogram i dr),
     •  procena kasnih mikroangiopatskih komplikacija (funkcija bubrega, oftalmološki pregled,      neurološki pregled i EMG).

   II – Hipoglikemija
     •  bazalni hormonski status,
     •  proba gladovanja, glukagonski test posle gladovanja ili posle obroka,
     •  oralni test opterećenja glikozom,
     •  analiza aminokiselina u krvi,
     •  metabolički skrining urina,
     •  biopsija jetre i patohistološki pregled tkiva jetre.

   III - Nizak rast
     •  klinički pregled,
     •  bazalni hormonski status,
     •  stimulacioni testovi za hormon rasta (klonidinski, glukagonski, insulinski),
     •  CT pregled hipotalamusno-hipofizne regije,
     •  radiološko ispitivanje skeleta,
     •  ostala ispitivanja (procena funkcije bubrega, acidobazni status, biopsija sluznice tankog      creva u saradnji s Službom za gastroenterologiju),
     •  edukacija dece i roditelja za samostalnu primenu injekcija hormona rasta.

   IV – Poremećaji štitaste žljezde
     •  klinički pregled
     •  tiroidni hormoni i tireoidna antitela u krvi
     •  ultrazvučni pregled štitaste žljezde
     •  scintigrafija štitaste žljezde (Institut za nuklearnu medicinu KC Srbije)

   V - Poremećaji polne diferencijacije i polnog sazrevanja, hirzutizam
     •  klinički pregled,
     •  radiološko ispitivanje,
     •  ultrazvučni pregled unutrašnjih genitalija i nadbubrežnih žljezda,
     •  bazalni hormonski status,
     •  kariotip,
     •  genitografija,
     •  stimulacioni testovi (LH-RH test, HCG test).

   VI – Poliurija i polidipsija, insipidni dijabetes
     •  klinički pregled,
     •  bazalni elektrolitni status, osmolalitet seruma i urina,
     •  test žedanja,
     •  test s antidiuretskim hormonom.

   VII - Poremećaji funkcije nadbubrežnih žljezda
     •  klinički pregled,
     •  bazalni hormonski status,
     •  stimulacioni ACTH test,
     •  deksametazonski supresioni test
     •  CT nadbubrežnih žljezda

   VIII – Gojaznost
     •  klinički pregled,
     •  OGTT s insulinemijom,
     •  edukacija u ishrani.

Radno vreme

Deca se primaju na bolničko ispitivanje i lečenje svakog dana uključujuci i dane vikenda od 0 do 24 časa.
U cilju planiranja ispitivanja i što kraće hospitalizacije poželjno je da se upućivanje deteta u bolnicu najavi nekoliko dana ranije na telefon 011-310 81 09.
Konzilijarna endokrinološka ambulanta radi utorkom i sredom od 9 do 12 časova. Ambulantni pregledi se zakazuju na telefon 011-310 82 42.

Referentni poslovi od opšteg interesa

   I - Služba je funkcionalno povezana s Odeljenjem za decu i omladinu Specijalne bolnice      "Bukovička banja" u Aranđelovcu u kojoj se prema jedinstvenoj doktrini obavlja edukacija,      produženo lečenje s novootkrivenim dijabetesom melitusom, odnosno reedukacija i      rehabilitacija dece s višegodišnjim trajanjem dijabetesa melitusa.
   II - U saradnji s porodilištima s teritorije središnje Srbije, Službom za poremećaje      metabolizma, Izotopskom laboratorijom i Laboratorijom za urođene poremećaje metabolizma      Služba ostvaruje skrining novorođenčadi na kongenitalni hipotiroidizam i fenilketonuriju.
   III - Služba vodi Registar dece sa dijabetesom melitusom tipa 1 sa teritorije središnje Srbije i      Vojvodine u saradnji sa svim pedijatrijskim endokrinolozima, pedijatrima iz osnovne i      sekundarne zdravstvene zaštite i Odeljenjem za decu i omladinu Specijalne bolnice      "Bukovička banja" u Aranđelovcu.

Nastavna delatnost

Nastavna i obrazovna delatnost službe odvija se kroz nastavu za studente medicine, poslediplomsku nastavu za lekare na specijalizaciji iz pedijatrije, nastavu za lekare na subspecijalizaciji ili magisterijumu iz endokrinologije. Lekari službe redovno učestvuju na kursevima inovacija znanja "Aktuelni problemi u pedijatriji".

Naučno-istraživačka delatnost

Naučno-istraživacka delatnost službe u prvom redu se sastoji u ispitivanju učestalosti, uzroka, kliničkih i laboratorijskih odlika i praćenju efekata lečenja svih bolesti i poremećaja na polju dečije i adolescentne endokrinologije. Većina rezultata se publikuje u domaćim i inernacionalnim časoposima, zbornicima kongresa i drugih stručnih skupova. Tekući projekti:
     •  Registar dece i mladih sa dijabetesom tipa 1 u Srbiji. Glavni istraživač: prof. dr Dragan      Zdravković.
     •  Double-blind comparative phase III study in GHD children, Eutropin vs. Humatrope , study      protocol BP-EU-003, BioPartners, 2002.
     •  A phase II/IIa, accessor blinded (partially blinded), randomised, active-controlled,      multicentre, parallel-group study of the safety and efficacy and      pharamcokinetics/phramacodynamics of LB3002 admnistered weekly in children with growth      failure due to growth hormone deficiency, study protocol BPLG-003, BioPartners, 2003.      1.  Nastavak tesne saradnje s Odeljenjem za decu i omladinu Specijalne bolnice "Bukovička      banja" u Aranđelovcu u lečenju, edukaciji i rehabiltaciji dece s dijabetesom melitusom,      gojaznošću i drugim hroničnim pedijatrijskim oboljenjima.
     2.  U saradnji s Republičkim zavodom za zdravstvenu zaštitu Srbije i UNICEF-om započete su      aktivnosti na unapređivanju programa skrininga novorođenčadi na kongenitalnu hipotireozu i      fenilketonuriju.
     3.  Nastavak izrade Registra dece i mladih sa dijabetesom melitusom tipa 1 u Srbiji.
     4.  Početak edukacije lekara Službe za uvođenje portabilnih supkutanih insulinskih pumpi      kod dece i adolescenata s dijabetesom melitusom tipa 1. Dr Dragan Zdravković, načelnik službe za endokrinologiju i vanredni profesor Medicinskog fakulteta u Beogradu. Rođen 28 januara 1949 godine. Diplomirao na Medicinskom fakultetu u Beogradu 1974 godine, gde je položio i specijalistički ispit iz pedijatrije 1982 godine, kao i subspecijalistički ispit iz endokrinologije 2002. Doktorsku disertaciju odbranio je 1991. na Medicinskom fakultetu u Beogradu. Obalsti posebnog interesovanja i rada su pedijatrijska endokrinologija - dijabetes melitus tipa 1, hipopituitarizam, poremećaji polne diferencijacije, Turnerov sindrom, kongenitalna adrenalna hiperplazija.
tel. 310 82 58, 310 81 18; e-mail: majkaidete@ptt.yu

Dr Tatjana Milenković, lekar specijalista Službe za endokrinologiju. Rođena 21. oktobra 1961 godine. Diplomirao na Medicinskom fakultetu u Beogradu 1985 godine, gde je položila i specijalistički ispit iz pedijatrije 1994 godine. Magistrirala je na Medicinskom fakultetu u Beogradu 2001. Obalsti posebnog interesovanja i rada su pedijatrijska endokrinologija - kongenitalni hipotiroidizam, dijabetes melitus.
tel. 310 81 18, 310 82 63; e-mail: majkaidete@ptt.yu

Endokrinološko odeljenje Instituta osnovano je 1965 godine. Osnivač i prvi lekar bila je dr Ivka Joksimović, specijalista pedijatrije, u to vreme asistent Medicinskog fakulteta u Beogradu. Od 1970 godine u odeljenju radi i dr Miloš Banićević, od 1982 godine dr Dragan Zdravković, od 1994 godine dr Tatjana Milenković, svi specijalisti pedijatrije. U službi je od 1998 do 2003 godine radio dr Vladan Raji, specijalista pedijatar.
Načelnik Službe od njenog osnivanja do 1989 godine bila je dr Ivka Joksimović, od 1989. do 1994. dr Miloš Banićević, a od 1994 godine tu funkciju obavlja dr Dragan Zdravković.
Pored timskog rada sa lekarima svih subspecijalističkih grana pedijatrije, lekari Službe za endokrinologiju ostvaruju saradnju i sa brojnim drugim kliničkim službama Instituta. Posebno plodna i svakodnevna saradnja se odvija sa Republičkim centrom za planiranje porodice, odeljenjima rendgen dijagnostike, urologije, torakalne kao i abdominalne hirurgije. Funkcionalnu celinu sa Službom za endokrinologiju predstavlja Laboratorija za izotopska ispitivanja. Ova laboratorija obezbeđuje hormonsku dijagnostiku najčešćih pedijatrijskih endokrinih poremećaja. Svakodnevna saradnja se odvija sa laboratorijama za medicinsku biohemiju, genetiku i ispitivanje urođenih grešaka metabolizma.
U oblasti preventivne zdravstvene zaštite jedna od glavnih delatnosti je program ranog otkrivanja kongenitalnog hipotiroidizma koji se od 1983 godine sprovodi u saradnji sa gotovo svim porodilištima na području središnje Srbije. Uspešno sprovođenje ovog programa je plod višegodišnjih napora dr Miloša Banićevića čiji su rezultati krunisani doktorskom disertacijom. Danas programom skrininga novorođenčadi na kongenitalni hipotiroidizam rukovodi dr Tatjana Milenković.
Jedan od značajnih koraka u unapređenju zdravstvene zaštite dece i adolescenata s dijabetesom melitusom i drugim hroničnim oboljenjima je osnivanje Odeljenja za produženo lečenje, rehabilitaciju i edukaciju hronično obolele dece u Specijalnoj bolnici "Bukovička banja" u Aranđelovcu koje je započelo sa radom 1 septembra 1989 godine.
Nastavna i obrazovna delatnost službe odvijala se kroz nastavu za studente medicine, poslediplomsku nastavu za lekare na specijalizaciji iz pedijatrije, nastavu za lekare na poslediplomskim studijama iz endokrinologije, a u prošlosti kroz dobro poznate kurseve socijalne pedijatrije. Lekari službe su redovno učestvovali i na kursevima inovacija znanja "Aktuelni problemi u pedijatriji", održali niz predavanja u gotovo svim gradovima Srbije i Crne Gore kao i u nizu drugih mesta bivše SFR Jugoslavije.
Naučno-istraživačka delatnost službe u prvom redu se sastoji u ispitivanju učestalosti, uzroka, kliničkih i laboratorijskih odlika i praćenju efekata lečenja svih bolesti i poremećaja na polju dečije i adolescentne endokrinologije. Rezultati dosadašnjeg naučno-istraživačkog rada su najvećim delom publikovani. Samo u recenziranim stručnim časopisima lekari Službe za endokrinologiju su objavili preko 70 stručnih radova. Ostali radovi su objavljeni u knjigama, odnosno monografijama, zbornicima brojnih domaćih i internacionalnih naučnih simpozijuma i kongresa ili su prezentovani na sastancima endokrinološke ili pedijatrijske sekcije Srpskog lekarskog društva. Bogato kliničko iskustvo i stručno-naučni ugled lekara službe omogućili su učešće u izradi svih dosadašnjih izdanja "Pedijatrije", udžbenika za studente medicine i lekare. Samo u okviru edicije "Problemi u pedijatriji" u dosadašnjih 20 knjiga objavljeno je više od 30 radova koji obuhvataju gotovo celokupnu oblast kliničke pedijatrijske endokrinologije.
Dr Miloš Banićević je stekao zvanje magistra i doktora medicinskih nauka, dr Dragan Zdravković zvanje doktora medicinskih nauka, a dr Tatjana Milenković zvanje magistra medicinskih nauka. Naslovi doktorskih disertacija:
     1.  Banićević M. Rano otkrivanje hipotireoidizma u novorođenčadi, Medicinski fakultet u      Beogradu, 1984.
     2.  Zdravković D. Značaj istraživanja spontane noćne sekrecije hormona rasta u dece sa      niskim rastom, Medicinski fakultet u Beogradu, 1990.

Naslovi knjiga:
     1.  Banićević M. Dete i šećerna bolest. Beograd-Zagreb: Medicinska knjiga; 1990.
     2.  Banićević M, Zdravković D. Dete, porodica i šećerna bolest. Beograd: Zavod za udžbenike       i nastavna sredstva; 1995.
     3.  Zdravković D. Klinička pedijatrijska endokrinologija. Beograd: Zavod za udžbenike i      nastavna sredstva; 2001.